Uprawa i oswajanie

Prędzej czy później obóz przestaje gonić za jedzeniem i zaczyna je hodować: plon w ziemi, grzyb w donicy i zwierzęta, które cię słuchają.

GRZĄDKA

Zbuduj grządkę na otwartym terenie (BUDOWA: GOSPODARSTWO w N). Rośnie na niej tylko sokorzeń. Wyceluj w pustą grządkę i przytrzymaj E, żeby zasiać: jedno nasiono sokorzenia wypełnia całą grządkę dziewięcioma roślinami. Nasiona dają kwitnące dzikie sokorzenie, czasem twój własny dojrzały plon, a niekiedy zapasy rolników.

Woda. Nowa grządka jest sucha. Wyceluj w nią z pełnym bukłakiem w ekwipunku i naciśnij Z: każdy bukłak wlewa jedną miarę, a pusty bukłak zostaje ci w ekwipunku; grządka mieści dziesięć miar. Manierka z wodą się nie nada. Deszcz napełnia grządkę, która stoi pod gołym niebem.
Wzrost. Plon rośnie w czterech etapach po piętnaście minut, a każda rosnąca roślina pije na każdym etapie: cały plon wypija około dziewięciu bukłaków. Roślina, która przez dwa etapy z rzędu nie dostanie wody, usycha, więc zasiew pozostawiony bez wody ginie w ciągu pół godziny.
Zbiór. Po trzech etapach roślinę można zerwać, ale daje sokorzeń rzadziej niż co drugi raz i nigdy nie daje nasiona. Daj jej pełną godzinę na zakwitnięcie, a prawie zawsze go da, czasem razem z nasionem. Dojrzałe rośliny nigdy nie giną; czekają na ciebie. Przytrzymaj E przy każdej roślinie, żeby ją zebrać.
Wyceluj w grządkę, żeby zobaczyć, ile ma wody i jak daleko zaszedł plon. Właściciel może ją oczyścić: wyceluj i naciśnij dwa razy K.

DONICA NA GRZYBY

Rzemieślnik może zbudować donicę na grzyby (BUDOWA: WYPOSAŻENIE); od razu jest obsiana. Podlej ją, naciskając Z — manierką z wodą albo pełnym bukłakiem, jeśli nie masz manierki — a po mniej więcej piętnastu minutach dojrzeją dwa lub trzy grzyby ziemiochleb. Przytrzymaj E, żeby je zebrać, a potem znów przytrzymaj E z grzybem w ekwipunku, żeby zasiać następny. Sucha donica po prostu czeka; nigdy nie usycha. Podnieś ją i przenieś, naciskając R.

Ani grządka, ani donica nie mają zamka: każdy może je podlać albo z nich zbierać. Na ziemi danego ludu zbieranie z jego upraw to kradzież (zob. PRZESTĘPSTWA). Umiejętność Zbieracz daje z twoich upraw o połowę więcej.

OSWAJANIE

Konie, kozy i tury da się oswoić, a świnie są już oswojone. Podejdź na parę kroków i zabierz się do dzieła:

Uspokajaj je (R). Każde słowo to mały postęp, ale koń czy tur może na chwilę się spłoszyć.
Karm je liśćmi zielonolistu (Z). Dwa razy większy postęp, zwierzę nigdy się nie płoszy, a karmienie je leczy; dzikie zwierzę przyjmie tylko jeden liść co trzy sekundy.

Gdy przerwiesz, postęp się ulatnia, więc nie ustawaj: wystarczy samo karmienie, około siedmiu liści. Zwierzę należy do tego, kto skończy, a oswajanie daje doświadczenie. Umiejętność Władca zwierząt podwaja efekt uspokajania i sprawia, że zwierzę płoszy się znacznie rzadziej.

Z psem jest inaczej. Kojące słowa nic dla niego nie znaczą, ale surowe mięso (Z) sprawia, że na pięć sekund przestaje gryźć i zaczyna jeść. Podawaj kolejne kawałki, zanim skończy — w sumie około pięciu — a będzie twój.

TRZYMANIE ZWIERZĄT

Prowadzenie. Z liną w ekwipunku wyceluj w oswojone zwierzę i naciśnij G; naciśnij ponownie, żeby je puścić. Lina się nie zużywa. Prowadząc zwierzę, nie możesz sprintować, a koń, na którym jedziesz, ciągnąc zwierzę na linie, idzie najwyżej kłusem.
Wiązanie. Przyprowadź zwierzę do drewnianego słupa i wyceluj + G w słup, żeby je tam przywiązać; wyceluj + G w zwierzę z pustymi rękami, żeby je odwiązać.
Szopa (kozy i świnie). Przyprowadź zwierzę i naciśnij E, żeby je tam zamknąć; zmieszczą się najwyżej trzy. Para tego samego gatunku po godzinie wydaje na świat trzecie. Zamknięte zwierzęta krążą przy szopie i zawsze wracają do domu.
Stajnia (jeden koń albo tur). Podjedź wierzchem albo przyprowadź zwierzę i naciśnij E, żeby wprowadzić je do stajni; ponowne E je wywołuje. F nadaje mu imię, a dwa razy K wypuszcza je na wolność.
Psia buda (jeden pies). To samo, a pies, który jest twoim kompanem, nie potrzebuje liny: przyprowadź go przy nodze i naciśnij E. Chodzi za tobą, dopóki go nie odeślesz. Pies z budą ma trzy życia: powalony wraca do domu, żeby dojść do siebie.

Oswojone zwierzę zostawione luzem odchodzi, gdy nikogo nie ma w pobliżu — minutę po tym, jak wszyscy odejdą, już go nie ma — więc zapewnij dach nad głową tym, które chcesz zatrzymać. Własność to też żadna kłódka: każdy gracz, który znajdzie zwierzę luzem, może je odprowadzić albo na nim odjechać. Oswojone zwierzęta nie potrzebują jedzenia ani wody; liście zielonolistu (a w przypadku psa surowe mięso) tylko je leczą. Oswojony tur daje mleko: wyceluj + R z pustą manierką, raz na dziesięć minut. Handlarze żywym inwentarzem kupują i sprzedają zwierzęta, oswojone i gotowe do użytku.

PIES U TWEGO BOKU

Wyceluj + R w swojego oswojonego psa, żeby zabrać go ze sobą jako towarzysza, i ponownie, żeby go odesłać. Przytrzymaj Z, żeby wydać mu rozkazy: W czyni go śmielszym albo potulniejszym, D przełącza między chodzeniem za tobą a pilnowaniem miejsca, K go odprawia. Lecz go surowym mięsem. Pies bez budy, którego odeślesz albo zostawisz, wylogowując się, przepada na zawsze.

Zabieranie oswojonych zwierząt jakiegoś ludu z jego własnej ziemi to kradzież, a zwierzę pozostaje oznaczone jako kradzione (zob. PRZESTĘPSTWA).